Preventie en public health op Sint Eustatius: de dubbelrol van Huisarts en GGD arts

St Eustatius (Statia) is een klein bergachtig eiland met een oppervlakte van 21km2 en een populatie rond de 3200 mensen.  Er zijn momenteel 5 huisartsen op Statia. Drie vaste huisartsen waarvan 1 fulltime werkzaam als huisarts, 1 huisarts die ook bij de GGD werkt en 1 huisarts die inmiddels gepensioneerd is maar nog wel een aantal verantwoordelijkheden heeft (obstetrie en ouderenzorg in het bejaardentehuis). De andere 2 huisartsen zijn waarnemers.  Elders in deze nieuwsbrief wordt er meer over de huisartsenzorg op Statia geschreven. Het leek ons interessant om een gesprek te hebben met de huisarts/ GGD arts, Sharda Baboe, omdat de meeste tropenartsen naast hun curatieve taken ook betrokken zijn bij preventieve zorg en public health activiteiten. 

Sharda werkt naast 2 dagen als huisarts, ook 3 dagen als GGD-arts. Ze werkt samen met Gerwin Schobbe die fulltime bij de GGD werkt. Ik had een gesprek met beiden over hun werk als GGD-artsen. Dit blijkt een grote uitdaging te zijn in tijden van corona en de corona perikelen hebben veel impact op de andere GGD-taken. Daarnaast proberen ze als GGD hun activiteiten uit te breiden om meer op één lijn te komen met de Nederlandse GGD. Sharda heeft haar geneeskunde- en huisartsopleiding in Suriname gedaan en woont en werkt inmiddels (samen met haar echtgenoot: de vaste fulltime huisarts) al 17 jaar op Statia. Binnen de GGD is ze is vooral actief op het consultatiebureau voor 1-4 jarigen (inclusief de vaccinaties en de hielprik voor de pasgeborenen) en de jeugdgezondheidszorg (waarbij vooral een verpleegkundige verantwoordelijk is voor het periodiek preventief schoolonderzoek). Ook reizigersadvies en bijkomende vaccinaties en het griepvaccinatie programma wordt door de GGD gedaan omdat zij de cold-chain beheer voor het eiland doen. 

Gerwin werkt inmiddels 6 jaar bij de GGD op Statia en is tevens hoofd van de GGD. Hij heeft zijn geneeskunde opleiding in Nederland gedaan en daar jaren als arts in de neurologie en psychiatrie gewerkt. Vanuit dat werk heeft hij veel affiniteit met preventie maar heeft geen specifieke public health achtergrond of training. Het GGD-team bestaat verder nog uit 2 verpleegkundigen (en wordt nu tijdelijk in verband met de covid situatie ondersteund door 3 extra  verpleegkundigen), 1 preventiemedewerker, 2 beleidsmedewerkers,  een administratief medewerker en 3 vector-controlers (die zich met vector controle bezighouden -denk aan Denque, Chinkungunya en Zika-, maar ook met voedsel- en waren-autoriteit taken).

De populatie op het eiland heeft te kampen met grote leefstijl gerelateerd gezondheidsbedreigingen. Uit de ‘Health Study Caribisch Nederland’, uitgevoerd in 2017, blijkt dat 37% van de populatie obesitas heeft, bijna 10% van de mensen aan DM 2 lijdt en ook hypertensie een groot gezondheidsrisico is (bij 10% van de 12 + populatie is ooit een hoge bloeddruk vastgesteld).  Het GGD team onder leiding van Gerwin en Sharda waren voor de corona pandemie volop bezig met het ontwikkelen van interventies om overgewicht en hypertensie terug te dringen. Met de hulp van de PAHO (Pan American Health Organization) is een programma voor smaaklessen op lagere scholen ontwikkeld: meer fruit en groente, minder zout en bewustwording van verborgen suikers. Ook is het team van de GGD een kookboek aan het ontwikkelen over lokale voeding met een gezondere bereiding. Daarnaast zijn ze bezig met het opzetten van een preventie kliniek om zowel primaire als secundaire preventie aan te bieden. Naast focus op leefstijl zijn ze ook bezig met het uitbreiden van het vaccinatieprogramma (maternale kinkhoest, meningokokken en pneumokokken vaccinaties) en het opstarten van screening voor baarmoederhalskanker. Graag zouden ze het team willen versterken met een diëtiste en een tweede preventie medewerker.

De preventie kliniek zou vorig jaar van start zijn gegaan als de corona uitbraak er niet was geweest. Daarnaast hebben ook de lopende programma’s zwaar te lijden onder de corona uitbraak en de daarmee samenhangende maatregelen. Een echte corona uitbraak zoals we kennen van Aruba en Curaçao heeft zich op St Eustatius niet voorgedaan. Enerzijds een zegen gezien de beperkingen van de medische zorg op het eiland, anderzijds een groot probleem voor het corona vaccinatieprogramma (moderna) dat in februari van start is gegaan. Er is een hardnekkige groep van antivaxers met veel invloed die verkondigen dat mensen die zich laten vaccineren 3-4 jaar later hieraan zullen overlijden. Ten tijde van het interview was rond 40% van de populatie boven de 18 jaar gevaccineerd in plaats van de beoogde >80%. Het motiveren van de mensen om zich te laten vaccineren vergt veel tijd en energie. Na 2 grote vaccinatiecampagnes in februari en maart is er nu wekelijks een vaccinatie kliniek waar mensen naar toe kunnen gaan.

De 2 artsen nemen deel aan de reguliere wekelijkse overleggen met het RIVM en de andere BES-CAS eilanden over het te voeren corona beleid en de Nederlandse regelgeving en richtlijnen in deze. Het eiland is een tijd gesloten geweest (behalve voor essentiële werkers en patiëntenzorg) en sinds begin april is het heropenen van het luchtruim gestart. Dit gaat in fases: inmiddels mogen alle mensen weer naar het eiland komen volgens de normale immigratieregels mits ze zich geregistreerd hebben voor ze op St Eustatius aankomen en ze voldoen aan de voorwaarden die gesteld zijn (te vinden op www.statiagovernment.com) inclusief een recente negatieve corona pcr test. 

Er komen inmiddels wekelijks zo’n 200 mensen per vliegtuig op het eiland aan (20% ivm medische indicatie waarvoor ze naar St-Maarten moesten gaan) en de vector controlers hebben de taak de binnenkomers te controleren. Mensen die nog niet volledig gevaccineerd zijn moeten 10 dagen in quarantaine en als mensen geen geschikte verblijfsplek hebben voor de quarantaine duur, dan regelt de GGD opvang in een quarantaine hotel. De wel volledig gevaccineerden mogen zich vrij over het eiland bewegen met wel het dringende advies mondkapjes te dragen en drukke locaties te mijden en worden na 5 dagen getest. Inmiddels kan dat voor deze groep met rapid tests op de centrale test locatie. Dit is logistiek een stuk eenvoudiger dan de eerder vereiste pcr testen die voor beoordeling naar St-Maarten gestuurd moesten worden. Alleen positieve sneltesten vereisen alsnog een controle pcr test maar sinds het gebruik van de sneltesten is dat nog niet nodig geweest. 

Gerwin: “Het leuke van het werk bij de GGD hier is de veelzijdigheid en de uitdaging. Dit is echter tegelijk ook het moeilijke: je moet op heel veel fronten kennis hebben en activiteiten ontplooien. Met zo’n crisis merk je dat je met een klein team minder capaciteit hebt om de reguliere activiteiten door te laten gaan naast alle nieuw acute taken”. Sharda: “We hebben afgelopen maanden heel goed als een team samengewerkt en met elkaar veel werk verzet, ook al moest een deel van het extra werk buiten de reguliere werktijden gedaan worden. We zijn hierdoor een hecht team geworden – dat is fijn. We hopen in juni verder te kunnen gaan met het opstarten en verder ontwikkelen van de preventie kliniek.”.  Gerwin: “We hebben een 15 jaren plan geschreven, maar het monitoren van de impact en de effectiviteit van het plan is nog een grote uitdaging”. Langzaam maar zeker lijkt er steeds meer tijd te komen voor het hervatten van de ‘normale’ GGD taken en het starten van de preventiekliniek.